SIP ની મૂળભૂત વાત
SIP શું છે અને એ કઈ રીતે કામ કરે છે
દસ માણસને પૂછો તો આઠ કહેશે કે SIP એક પ્રકારનું રોકાણ છે. એ સાચું નથી. SIP એટલે એક સૂચના — દર મહિને નક્કી રકમ, નક્કી તારીખે, તમે પસંદ કરેલી scheme માં નાખો.
એક વાત પહેલાં સાફ કરી લઈએ. Systematic Investment Plan એટલે તમારી બેંક અને fund house ને આપેલી કાયમી સૂચના — દર મહિનાની 5 તારીખે આ ખાતામાંથી ₹5,000 લઈને આ scheme ના યુનિટ ખરીદો. રોકાણ scheme છે. SIP ફક્ત પહોંચાડવાની રીત છે.
આ ફરક અગત્યનો છે, કારણ કે એ કહી દે છે કે SIP શું કરી શકે અને શું નહીં. એ શિસ્ત લાવી શકે, બજારના અલગ અલગ સ્તરે તમારો પ્રવેશ વહેંચી શકે, અને રોજ "આજે નાખવું કે નહીં" એ નિર્ણય કાઢી નાખે. પણ એ ખરાબ scheme ને સારી ન બનાવે, અને પડતા બજારથી બચાવે પણ નહીં.
SIP ના દિવસે શું થાય
ત્રણ વસ્તુ, આ ક્રમમાં. તમારી બેંક mandate પ્રમાણે રકમ કાપે. Fund house ને પૈસા મળે અને એ દિવસનો Net Asset Value — એટલે યુનિટની કિંમત — લાગુ પડે. રકમને NAV થી ભાગીએ એટલા યુનિટ તમને મળે.
NAV રોજ બદલાય છે, એટલે દર હપ્તે અલગ સંખ્યાના યુનિટ મળે. બજાર નીચે હોય અને NAV ઓછો હોય ત્યારે એ જ ₹5,000 માં વધુ યુનિટ મળે. બજાર ચઢ્યું હોય ત્યારે ઓછા. વર્ષો સુધી આ ચાલે એટલે તમારી સરેરાશ ખરીદ કિંમત, એ ગાળાની સરેરાશ NAV કરતાં ઓછી રહે — આ અસરને rupee cost averaging કહે છે.
| મહિનો | NAV | મળેલા યુનિટ |
|---|---|---|
| જાન્યુઆરી | ₹50 | 100.00 |
| ફેબ્રુઆરી | ₹40 | 125.00 |
| માર્ચ | ₹45 | 111.11 |
| એપ્રિલ | ₹55 | 90.91 |
| મે | ₹50 | 100.00 |
પાંચ મહિનામાં ₹25,000 નાખ્યા અને 527.02 યુનિટ થયા. એ મહિનાઓની સરેરાશ NAV ₹48.00 હતી; ખરેખર ચૂકવેલી સરેરાશ કિંમત ₹47.44. પાંચ મહિનામાં ફરક નાનો છે. દસ વર્ષના હપ્તા અને કેટલાંય બજાર ચક્ર પછી એ ફરક નોંધપાત્ર બને છે.
જે વાત ચૂકી જવાય છે
Rupee cost averaging તમારા પક્ષે કામ કરે — શરત એ કે બજાર પડે ત્યારે પણ તમે નાખતા રહો. પડતી વખતે SIP બંધ કરવી એટલે બરાબર એ જ હપ્તા કાઢી નાખવા જે સૌથી વધુ યુનિટ અપાવતા હતા. ગ્રાહકોના portfolio માં અમે જોયેલી સૌથી ખર્ચાળ ભૂલ આ છે.
તારીખ જેટલી લાગે એટલી અગત્યની નથી
1, 5 કે 25 તારીખ પસંદ કરવામાં લોકો ઘણો સમય કાઢે છે. લાંબા ગાળાના અભ્યાસ કહે છે કે SIP તારીખનો ફરક નજીવો છે — દસ વર્ષમાં ટકાના અંશ જેટલો. પગાર જમા થયાના બે-ત્રણ દિવસ પછીની તારીખ રાખો, જેથી mandate કદી bounce ન થાય, અને પછી એ વિચાર છોડી દો.
SIP કેટલો સમય ચાલવી જોઈએ
Equity return ટૂંકા ગાળે અસ્થિર અને લાંબા ગાળે થોડા સ્થિર રહે છે. Equity scheme માં ત્રણ વર્ષની SIP નાખેલી રકમ કરતાં નીચે પણ પૂરી થઈ શકે; આ અસામાન્ય નથી અને પદ્ધતિની નિષ્ફળતા પણ નથી. દસ-દસ વર્ષના ગાળામાં ભારતીય equity index ઐતિહાસિક રીતે વધુ વખત સકારાત્મક રહ્યા છે — પણ ભૂતકાળ ભવિષ્યનું વચન નથી, અને કોઈ પ્રામાણિક distributor એવું કહેશે નહીં.
અમે વાપરતો સાદો નિયમ: પૈસા ત્રણ વર્ષમાં જોઈતા હોય તો એ equity SIP માં ન રાખો. Debt કે liquid scheme માં, અથવા fixed deposit માં રાખો, અને ઓછા return સ્વીકારીને એ નિશ્ચિતતા લો કે તમારી પાસે લગભગ કેટલું હશે.
Step-up: સૌથી વધુ કામ કરતો ફેરફાર
સપાટ SIP એ હકીકત અવગણે છે કે તમારી આવક વધે છે. Step-up SIP દર વર્ષે હપ્તો નક્કી ટકા — સામાન્યપણે 10% — વધારે. આંકડા વર્ણન કરતાં વધુ બોલે છે.
| રચના | શરૂઆતનો માસિક | 20 વર્ષે નાખેલું | ઉદાહરણરૂપ મૂલ્ય |
|---|---|---|---|
| સપાટ SIP | ₹10,000 | ₹24.0 લાખ | ₹99.9 લાખ |
| 10% step-up | ₹10,000 | ₹68.7 લાખ | ₹2.26 કરોડ |
બંને ગણતરી વાર્ષિક 12% પર, ફક્ત સમજાવવા માટે. Step-up વાળી રચનામાં વધુ પૈસા નાખ્યા છે એટલે મોટો corpus અપેક્ષિત જ છે; મુદ્દો એ છે કે જે વધારો મોટાભાગના લોકોના માસિક બજેટમાં ખાસ વર્તાતો નથી, એનો ફરક આટલો મોટો પડે છે. તમારા આંકડા step-up SIP calculator માં ગણી શકો.
SIP શું નથી કરતી
- નુકસાનથી બચાવતી નથી. Scheme પડે તો તમારું રોકાણ પડે.
- Scheme તમારા માટે પસંદ કરતી નથી. SIP સૂચના છે; પરિણામ ખરેખર scheme ની પસંદગી નક્કી કરે છે.
- કર દૂર કરતી નથી. Equity-oriented fund ના નફા પર holding period પ્રમાણે LTCG કે STCG લાગે, અને દરેક હપ્તાનો પોતાનો holding period હોય.
- દરેક લક્ષ્ય માટે બંધબેસતી નથી. ટૂંકા ગાળાના પૈસા બીજે રાખવા.
શરૂ કરવા માટે
પૂરું થયેલું KYC, એક બેંક ખાતું, અને scheme તથા રકમનો નિર્ણય — આટલું જોઈએ. કાગળિયાં એક કલાકમાં પૂરાં થાય અને એક જ વાર કરવાનાં હોય. કેટલું, ક્યાં અને કેટલા સમય માટે — આ ભાગમાં સમય આપવો, અને પ્રથમ પડતી પછી નહીં પણ પ્રથમ હપ્તા પહેલાં.
કોઈ ખાસ રકમ કેટલા સમયમાં શું બની શકે એ જોવું હોય તો SIP calculator અંદાજ દેખાડશે અને એને PDF તરીકે સાચવવા દેશે. એ પરિણામને ધારેલા દર પરની ગણતરી સમજો, આગાહી નહીં.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
SIP માટે ઓછામાં ઓછી રકમ કેટલી?
મોટાભાગની equity scheme માં મહિને ₹500; કેટલીકમાં ₹100 પણ ચાલે. આ મર્યાદા scheme નક્કી કરે છે, distributor નહીં. નાની રકમથી શરૂ કરવું ખોટું નથી — ટેવ પડવી પહેલી રકમ કરતાં વધુ અગત્યની છે.
SIP વચ્ચે બંધ કે pause કરી શકાય?
હા. કોઈ દંડ વગર, થોડા કામકાજના દિવસની સૂચના આપીને. જે યુનિટ પહેલાં લીધા હોય એ તમે વેચો ત્યાં સુધી રોકાયેલા રહે છે.
SIP માં return ની ખાતરી મળે?
નહીં. SIP રોકાણ કરવાની રીત છે, return નથી. પૈસા એવી mutual fund scheme માં જાય છે જેની કિંમત બજાર સાથે ઉપર-નીચે થાય, અને અંતે મૂલ્ય નાખેલી રકમ કરતાં ઓછું પણ હોઈ શકે. Mutual fund રોકાણ બજાર જોખમને આધીન છે.
SIP એકસાથે રોકાણ કરતાં સારી છે?
બંનેમાંથી કોઈ સાદી રીતે સારું નથી. પગાર જેવા દર મહિને આવતા પૈસા માટે SIP બંધબેસે; તમારી પાસે પહેલેથી પડેલા પૈસા માટે એકસાથે રોકાણ. ઘણા ઘરમાં બંને વપરાય છે.
એક હપ્તો ચૂકી જાય તો?
ખાસ કંઈ નહીં. એ મહિનો છૂટી જાય, આગલા મહિને SIP ચાલુ રહે. બેંકમાં બેલેન્સ ન હોય અને mandate bounce થાય તો બેંક charge લઈ શકે, એટલે રકમ એવી રાખો જે નિભાવી શકાય.
SIP કેટલા વર્ષ ચલાવવી?
Equity scheme માટે ઓછામાં ઓછા પાંચથી સાત વર્ષ ધારીને ચાલો. એથી ઓછા સમયમાં return મુખ્યત્વે એ વાત પર નક્કી થાય કે તમે વેચો એ દિવસે બજાર ક્યાં છે.
તમારા આંકડા નાખીને ગણો