ટેક્સ માર્ગદર્શિકા

Mutual Fund LTCG ₹5.25 લાખ સુધી Tax ₹0?

Section 112Aની ₹1.25 લાખ exemption અને ₹4 લાખની Basic Exemption ભેગી થાય તો Equity Mutual Fundમાં ₹5.25 લાખ સુધીના LTCG પર Tax ₹0 થઈ શકે. ઉદાહરણો સાથે આખી ગણતરી.

આ માર્ગદર્શિકાનું કેલ્ક્યુલેટર Lumpsum કેલ્ક્યુલેટર રોકાણ કેટલું વધી શકે અને નફો કેટલો બને, તમારા આંકડાથી જુઓ અને PDF માં સાચવો. લોગિનની જરૂર નથી. કેલ્ક્યુલેટર ખોલો →

₹5 લાખનો Profit, છતાં Tax ₹0 — કેવી રીતે?

જો તમારી બીજી કોઈ આવક ન હોય, તો Equity Mutual Fundમાં ₹5.25 લાખ સુધીના Long-Term Capital Gain પર Tax ₹0 થઈ શકે છે.

મોટાભાગના investors માને છે કે LTCG થયો એટલે આખા નફા પર સીધો 12.5% Tax ભરવો પડે. હકીકતમાં Section 112Aની ₹1.25 લાખ exemption અને Basic Exemption Limitનો benefit ભેગા થાય ત્યારે ગણતરી સાવ બદલાઈ જાય છે.

આ લેખમાં સરળ ઉદાહરણો, charts અને Income Tax sections સાથે આખી ગણતરી સમજીએ.

Step 1: Long-Term Capital Gain (LTCG) એટલે શું?

Equity Mutual Fundના units 12 મહિનાથી વધુ સમય રાખીને વેચો, તો થયેલો નફો Long-Term Capital Gain ગણાય.

ઉદાહરણ: તમે ₹5,00,000નું રોકાણ કર્યું અને થોડા વર્ષ પછી value ₹8,00,000 થઈ. વેચાણ પર Capital Gain = ₹8,00,000 − ₹5,00,000 = ₹3,00,000 (LTCG).

લાગુ પડતા Income Tax sections:

• Section 2(42A) (Income-tax Act, 1961): Listed equity અને equity-oriented fundના units 12 મહિનાથી વધુ રાખ્યા હોય તો long-term asset ગણાય.
• Equity-oriented fund: જે fund પોતાના corpusનો ઓછામાં ઓછો 65% ભાગ listed Indian equityમાં રાખે (Section 112Aનું Explanation).
• STT (Securities Transaction Tax): Section 112Aનો લાભ લેવા માટે units વેચતી વખતે STT ભરાયેલો હોવો જોઈએ; Equity MF redemptionમાં આ આપમેળે કપાય છે.

Step 2: પહેલા ₹1.25 લાખ Tax-Free — Section 112A

આખા ₹3 લાખ પર 12.5% Tax નથી લાગતો. દરેક financial yearમાં Equity LTCGના પહેલા ₹1.25 લાખ સંપૂર્ણ Tax-Free છે, અને તેની ઉપરના ભાગ પર જ 12.5% લાગે છે.

Section reference:

• Section 112A, Income-tax Act, 1961 — FY 2025-26 (AY 2026-27) સુધીના વ્યવહારો માટે. (incometaxindia.gov.in)
• Section 198, Income-tax Act, 2025 — 1 April 2026થી નવો Act લાગુ થયો છે અને Section 112Aની જગ્યા Section 198 લે છે; નિયમો એ જ છે. (incometaxindia.gov.in)

Budget 2026માં પણ 12.5% rate અને ₹1.25 લાખની મર્યાદા FY 2026-27 માટે યથાવત રાખવામાં આવી છે.

પરંતુ બાકી ₹1.75 લાખ પર પણ Tax લાગશે જ — એવું જરૂરી નથી. અહીં આવે છે Basic Exemption Limit.

Step 3: Basic Exemption Limit — છુપાયેલો ફાયદો

New Tax Regimeમાં Basic Exemption Limit ₹4,00,000 છે. તમારી સામાન્ય આવક (Salary, Business, Interest, Rent) આ મર્યાદા કરતાં ઓછી હોય, તો બચેલી મર્યાદા LTCG સામે વાપરી શકાય છે.

આ લાભ ક્યાંથી આવે છે?

• Section 112A(2)નો Proviso (1961 Act) અને Section 198(3) (2025 Act): Resident Individual અથવા HUFની LTCG સિવાયની આવક Basic Exemption Limitથી ઓછી હોય, તો જેટલી ઘટ પડે એટલું LTCG ઘટાડી શકાય.
• Section 115BAC: New Tax Regimeના slab rates, જેમાં ₹4 લાખ સુધી 0% છે.

Case 1: બીજી આવક ₹0 — Tax પણ ₹0

માનો કે વ્યક્તિની Salary, Business કે બીજી કોઈ આવક નથી; માત્ર Equity MFમાંથી ₹3 લાખનો LTCG છે. ₹1.25 લાખ exemption પછી ₹1.75 લાખ બાકી રહે, અને તે ₹4 લાખની Basic Exemption Limitની અંદર સમાઈ જાય છે. પરિણામ: Income Tax = ₹0.

ગણતરી: (LTCG − ₹1.25 લાખ − ₹4 લાખ) × 12.5% × 1.04 · બીજી આવક ₹0 ધારી છે

Magic Number = ₹5.25 લાખ (₹1.25 લાખ Section 112A + ₹4 લાખ Basic Exemption). તેની ઉપરના દરેક ₹1 લાખ LTCG પર આશરે ₹13,000 Tax લાગે. એટલે "મને ₹5 લાખ LTCG થયો" સાંભળીને સીધો 12.5% ગણવો ખોટો છે.

Case 2: બીજી આવક ₹6 લાખ — હવે ગણતરી બદલાઈ જાય

એ જ ₹3 લાખના LTCG પર, બીજી આવક ₹6 લાખ હોય તો આશરે ₹22,750 Tax લાગે. કારણ કે ₹4 લાખની Basic Exemption બીજી આવકમાં જ વપરાઈ ગઈ છે, એટલે ₹1.75 લાખ પર સીધો 12.5% + cess લાગે.

ગણતરી: (₹3 લાખ − ₹1.25 લાખ − બચેલી Basic Exemption) × 12.5% × 1.04

Section 87A Rebate અહીં કામ નથી આવતી. ₹6 લાખની બીજી આવક પરનો slab tax (₹10,000) Section 87A rebateથી ₹0 થઈ જાય, કારણ કે total income ₹12 લાખથી ઓછી છે. પરંતુ Section 112A(6) (2025 Actમાં Section 198(7) અને rebate માટે Section 156) મુજબ rebate LTCG પરના Tax સામે મળતી નથી.

એકસરખો ₹3 લાખ નફો, પણ બીજી આવક પ્રમાણે Tax સાવ અલગ.

દરેક Mutual Fundનો Tax એકસરખો નથી

ઉપરનો ₹5.25 લાખનો ફાયદો માત્ર Equity-oriented fundsના LTCG માટે છે. Fundનો પ્રકાર અને holding period બદલાય તો section અને rate પણ બદલાય છે.

Hybrid અને International fundsનું taxation તેમના equity exposure પર આધાર રાખે છે, એટલે fundનો પ્રકાર પહેલા ચકાસવો.

5 Stepમાં તમારો LTCG Tax જાતે ગણો

1. Total Equity LTCG લખો (આખા financial yearનો).
2. Section 112A / 198 exemption ₹1,25,000 બાદ કરો.
3. બચેલી Basic Exemption = ₹4,00,000 − તમારી બીજી આવક (જો બીજી આવક ₹4 લાખથી ઓછી હોય તો જ; Resident માટે).
4. Taxable LTCG = Step 2નું બાકી − Step 3ની બચેલી મર્યાદા.
5. Tax = Taxable LTCG × 12.5% + 4% Health & Education Cess.

ઉદાહરણ: LTCG ₹6,00,000, બીજી આવક ₹0 → (6,00,000 − 1,25,000 − 4,00,000) × 12.5% × 1.04 = ₹9,750.

Tax ₹0 છે, તો ITR ભરવાની જરૂર નથી? — મોટી ગેરસમજ

Tax ₹0 હોવો અને ITR ન ભરવો — બંને અલગ બાબતો છે. ₹5 લાખના LTCGમાં Tax ₹0 હોય તો પણ તમારી Total Income ₹4 લાખની Basic Exemption Limitથી વધુ છે, એટલે Section 139(1) હેઠળ ITR ભરવી ફરજિયાત બને છે.

• કયું ફોર્મ? Section 112Aનું LTCG ₹1.25 લાખ સુધી હોય તો ITR-1/ITR-4 ચાલે; તેનાથી વધુ હોય તો સામાન્ય રીતે ITR-2 ભરવું પડે.
• મોડું ભરશો તો? Section 234F હેઠળ late fee લાગી શકે છે.
• સમયસર ભરવાના ફાયદા: Capital Lossને આગળના વર્ષોમાં carry forward કરવા સમયસર ITR જરૂરી છે, અને Income proof તરીકે loan/visa માટે ઉપયોગી બને છે.

અને ઊલટું પણ સાચું છે: Tax લાગતો હોય તો માત્ર ITR ન ભરવાથી Tax liability ખતમ થતી નથી.

Redeem કરતાં પહેલાં આ Checklist જુઓ

અંતમાં

"LTCG × 12.5%" એ Tax ગણવાની સાચી રીત નથી. યોગ્ય planningથી ઓછી આવક ધરાવતા investors — જેમ કે ગૃહિણી, નિવૃત્ત વ્યક્તિ કે વિદ્યાર્થી — ના પોતાના રોકાણમાં દર વર્ષે ₹5.25 લાખ સુધીનો LTCG Tax-Free બુક કરી શકાય છે. ધ્યાન રહે: પતિ/પત્નીને gift આપેલા પૈસાથી કરેલા રોકાણની આવક Section 64 (Clubbing) હેઠળ gift આપનારની આવકમાં ઉમેરાય છે.

Return મહત્વનું છે, પણ Tax પછી હાથમાં કેટલું રહે છે એ વધુ મહત્વનું છે. તમારા portfolio માટે Tax-efficient redemption plan બનાવવા The Capital Investment નો સંપર્ક કરો — thecapitalinvestment.in.

Sources: Section 112A — Income Tax Department · Section 198, Income-tax Act 2025 — Income Tax Department

વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

મ્યુચ્યુઅલ ફંડ રોકાણ બજાર જોખમને આધીન છે. યોજના સંબંધિત તમામ દસ્તાવેજો ધ્યાનથી વાંચો. ઉપરના આંકડા ફક્ત સમજૂતી માટે છે; Tax નિયમો બદલાઈ શકે છે.